drogowy duch · stara dwójka — DK2/DK92
Gościniec „Podbipięta” w Iwnie — duma trasy E-8, którą zabrała autostrada
zajazd · zburzony
Przy starej „dwójce” pod Kostrzynem stał gościniec ze strzechą, do którego — według badaczki Weroniki Bryl-Roman — na bażanta i białą kiełbasę zaglądali Edward Gierek i premier Cyrankiewicz. Gdy ruch z Poznania na wschód przeniósł się na autostradę A2, „Podbipięta” osunęła się w ruinę — i w 2016 roku zniknęła pod łyżką koparki.
Co to było
„Podbipięta” w Iwnie (gm. Kostrzyn, na wschód od Poznania) była jednym z 37 „gościńców wielkopolskich” — sieci przydrożnych zajazdów wzniesionych niemal jednocześnie na początku lat 70. (większość ukończono przed upływem pierwszego półrocza 1974 roku), na jubileusz XXX-lecia PRL. Wszystkie stawiano według jednego projektu typowego autorstwa Jerzego Buszkiewicza i Jana Kopydłowskiego, a autorem projektu konstrukcji był inż. Janusz Ratajczak. Pomysłodawcą całej idei był ówczesny wicewojewoda poznański Andrzej Śliwiński (1926–2007), entuzjasta myślistwa i turystyki, który chciał, by przy głównych drogach regionu stanęły takie zajazdy. Budynki miały rozpoznawalną sylwetę: stromy dach kryty strzechą, schodzący niemal do ziemi, ściany z kamienia, cegły i drewna — całość budziła skojarzenia ze starą karczmą. Wnętrza (oraz indywidualizowany wystrój poszczególnych obiektów) projektował Stefan Bajer. Nazwa nawiązywała do Longinusa Podbipięty z „Ogniem i mieczem” Sienkiewicza; obiektem zarządzało WPPG Gniezno, a do specjalności kuchni należały m.in. polewka, bażant, biała kiełbasa i żurek.
Złote lata
„Podbipięta” nie była zwykłym przydrożnym barem — była wizytówką. Weronika Bryl-Roman opisuje ją jako jeden z elementów infrastruktury słynnej „trasy E-8” łączącej Poznań z Wrześnią, czyli zmodernizowanej starej „dwójki” (dawnej drogi międzynarodowej E8 i drogi krajowej nr 2; dziś na tym odcinku oznaczonej jako DK92). Trasę tę budowano w ekspresowym tempie 17 miesięcy, a lokalna prasa porównywała ją do zachodnich autostrad — reporter „Gazety Poznańskiej” pisał, że „poznańska E-8 wytrzymuje porównania światowe”, a jej technika rozjazdów i smukłe lampy przypominały mu fragmenty autostrady pod Belgradem. Dzięki dogodnemu położeniu przy tym nowoczesnym korytarzu gościniec — jak podaje Bryl-Roman — chętnie odwiedzali peerelowscy notable: gościł w nim „z dumą” pokazywany I sekretarz KC PZPR Edward Gierek oraz premier Józef Cyrankiewicz z żoną, aktorką Niną Andrycz. Na archiwalnym zdjęciu obok budynku widać proporzec obchodów XXX-lecia PRL i samochód Tarpan — dwa inne symbole ówczesnej „Drugiej Wielkopolski”.
Jak umarło
Pierwszy cios przyszedł wcześnie: już w lutym 1976 roku w „Podbipięcie” wybuchł pożar (po pożarze oryginalną strzechę zastąpiono dachówką). O dalszych losach obiektu źródła mówią mniej. Bryl-Roman pisze tylko, że gościniec „od kilku lat popadał w ruinę”, zanim w 2016 roku został wyburzony — nie wskazuje wprost przyczyny upadku. Najbardziej prawdopodobnym wytłumaczeniem jest odpływ ruchu: stara „dwójka” przez Kostrzyn i Iwno przez dekady dźwigała tranzyt na wschód od Poznania, ale po otwarciu odcinka autostrady A2 Września–Poznań Krzesiny (27 listopada 2003 r.) i domknięciu ciągu Konin–Stryków (26 lipca 2006 r.) ruch tranzytowy przesiadł się na płatną autostradę, a przy dawnej arterii zrobiło się znacznie ciszej. To powiązanie jest jednak uzasadnioną interpretacją, a nie ustaleniem znalezionym w źródłach.
Dziś
Po „Podbipięcie” nie ma już śladu w terenie — budynek wyburzono w 2016 roku, a jego sylweta przetrwała głównie na archiwalnych widokówkach i fotografiach (m.in. w pracy Weroniki Bryl-Roman, korzystającej z archiwum Igora Buszkiewicza). Pamięć o sieci gościńców pielęgnują pasjonaci: w rewitalizowanej „Lizawce” pod Poznaniem przywraca się dawny klimat, a relacje byłych pracowników — jak pani Hanna Trawińska, która pracowała w „Podbipięcie” od lipca 1974 r. do pożaru w 1976 — są jednym z nielicznych żywych świadectw. Sama miejscowość Iwno, znana też z zabytkowego zespołu pałacowo-stadninowego, leży dziś przy drodze, która z tranzytowej arterii zmieniła się w spokojniejszą trasę lokalno-regionalną.
Kalendarium
- ok. 1974 — Powstanie gościńca „Podbipięta” jako elementu „trasy E-8” Poznań–Września (większość gościńców wielkopolskich ukończono przed połową 1974 r., na XXX-lecie PRL); wizyta Edwarda Gierka.
- luty 1976 — Pożar w gościńcu; po nim strzechę zastąpiono dachówką.
- 27 XI 2003 — Otwarcie odcinka autostrady A2 Września–Poznań Krzesiny — tranzyt zaczyna schodzić ze starej „dwójki”.
- 26 VII 2006 — Otwarcie odcinka A2 Konin–Stryków, domykające ciąg na wschód i wzmacniające odpływ ruchu z dawnej DK2/DK92.
- 2016 — Rozbiórka opuszczonego, niszczejącego gościńca „Podbipięta”.
Ciekawostki
- Nazwa to ukłon w stronę Longinusa Podbipięty, szlachcica-olbrzyma z „Ogniem i mieczem” Sienkiewicza.
- Według Weroniki Bryl-Roman gościniec zwiedzał osobiście Edward Gierek; bywał tu też premier Józef Cyrankiewicz z żoną, aktorką Niną Andrycz.
- „Podbipięta” była częścią pokazowej „trasy E-8” Poznań–Września, zbudowanej w 17 miesięcy; reporter „Gazety Poznańskiej” porównywał ją do autostrady pod Belgradem.
- Na archiwalnym zdjęciu obok zajazdu uwieczniono dwa inne symbole „dumy Wielkopolski” epoki Gierka: proporzec XXX-lecia PRL i samochód Tarpan.
- Specjalnością kuchni były polewka, bażant, biała kiełbasa i żurek; obiekt prowadziło WPPG Gniezno.
- Pożar wybuchł już w lutym 1976 r. — po nim oryginalną strzechę zastąpiono zwykłą dachówką. Wedle Bryl-Roman impregnat chroniący strzechę zastąpiono wcześniej zwykłym lakierem.
Dziś
Obiekt nie istnieje — został wyburzony w 2016 roku. W terenie nie ma po nim śladu; pozostały widokówki, fotografie archiwalne i wspomnienia byłych pracowników.
Gdzie to jest
Klasyczny przydrożny zajazd przy „dwójce"/E-8 (23), a upadek prawdopodobnie związany z przeniesieniem ruchu Poznań–wschód na A2, choć bez twardego cytatu „ruch X→Y, zamknięto" (15); obiekt zburzony do zera w 2016, więc brak urbexowej ruiny obniża opuszczenie (8); jest nazwa własna i anegdota o Gierku/Cyrankiewiczu oraz osadzenie w „gościńcach wielkopolskich" (15). Oba zdjęcia są bezużyteczne — jedno to stock z tabletem, drugie generyczny pejzaż stawu — więc brak fotografii samego obiektu ścina udokumentowanie (6) i hero=-1.
Skala 0–100 wg kryteriów Duch-Score.
Źródła
Rzetelność źródeł: high. Treść powstała z researchu sieciowego z fact-checkiem; fakty niepotwierdzone są w tekście oznaczone.