drogowy duch · stara piątka — DK5
Gościniec „Rzepicha” — zajazd Piastów z gierkowskiej sieci, który zgasł przy starej „piątce”
zajazd · zburzony
Pół wieku stał przy szosie z Poznania do Gniezna — stromy dach jak z dawnej karczmy, ceglany kominek w sali, zapach obiadu na trasie wycieczek. Nosił imię żony Piasta. Gdy ruch tranzytowy przejęła ekspresowa obwodnica, a stara „piątka” spadła do rangi drogi wojewódzkiej, „Rzepicha” dotrwała jeszcze ponad dekadę — by w październiku 2024 roku pożegnać się z gośćmi i zniknąć pod gruzem na przełomie 2024 i 2025.
Co to było
„Rzepicha” w Promnie-Stacji pod Pobiedziskami nie była zwykłym przydrożnym barem. Należała do sieci gościńców wielkopolskich — przydrożnych zajazdów stawianych na początku lat 70., w epoce Gierka. Według artykułu Architektura-Murator inicjatorem sieci był wicewojewoda poznański Andrzej Śliwiński, miłośnik myślistwa i turystyki, a projekt typowy opracowali architekci Jerzy Buszkiewicz i Jan Kopydłowski (konstrukcję — inż. Janusz Ratajczak). Budynki miały nawiązywać do dawnych karczm: kamień, cegła i drewno, a nad tym wszystkim charakterystyczny stromy dach, miejscami schodzący niemal do ziemi. (Wariant pokrycia — strzecha, gont czy dachówka — dotyczy całej sieci; nie udało się ustalić, czym dokładnie kryta była sama „Rzepicha”.) Zajazd stanął w 1974 roku — jak większość sieci oddana do użytku wiosną tamtego roku. Jego nazwa odwołuje się do Rzepichy, żony Piasta Kołodzieja, protoplasty dynastii Piastów. Patronat pasował idealnie: zajazd stał przy dawnej drodze krajowej nr 5 z Poznania do Gniezna, czyli na Szlaku Piastowskim, w sąsiedztwie Parku Krajobrazowego Promno.
Złote lata
Gościńce bywają opisywane jako „luksus epoki Gierka” na trasie. Wewnątrz, na parterze, czekała przestronna sala restauracyjna z ceglanym kominkiem, kamienną podłogą, meblami z litego drewna, starymi lampami stajennymi i baranimi skórami; na piętrze pokoje dla podróżnych. (Ten opis pochodzi z relacji o całej sieci, nie wyłącznie o „Rzepisze”.) „Rzepicha” należała do tej samej rodziny co zajazdy o swojsko brzmiących, baśniowych imionach: Wyrwidąb, Hajduczek, Zerwikaptur, Łapigrosz, Marzymięta, Zapiecek, Walcerek. W ostatnich dekadach działała jako klasyczny zajazd z restauracją i salą weselną — baza dla turystów i rowerzystów penetrujących pojezierze i park krajobrazowy. Funkcjonowała jeszcze długo po tym, jak tranzyt zniknął ze starej „piątki”.
Jak umarło
Kuszące jest powiązanie końca „Rzepichy” z nową ekspresówką — i geografia temu sprzyja, ale ostrożność każe oddzielić fakty od interpretacji. Wschodnia Obwodnica Poznania, czyli S5 na odcinku Gniezno–Poznań (węzeł Kleszczewo), przejęła tranzyt Poznań–Gniezno, omijając Pobiedziska i Promno szerokim łukiem. Uwaga na daty: trasa została udostępniona kierowcom już w 2012 roku (decyzja o pozwoleniu na użytkowanie ciągu głównego z 2 czerwca 2012), a często przywoływana data 21 października 2013 to jedynie dzień podpisania protokołu odbioru odcinka Czachurki–Kleszczewo — nie moment otwarcia. Stara DK5 straciła rangę: dziś jej dawny ślad między Poznaniem a Gnieznem to droga wojewódzka nr 194 (przebieg ustabilizowany zarządzeniem GDDKiA z grudnia 2021 r.). Tyle że „Rzepicha” przetrwała po otwarciu obwodnicy jeszcze kilkanaście lat — działała aż do końca października 2024 roku, po czym została wyburzona na przełomie 2024/2025. Żadne ze sprawdzonych źródeł nie stwierdza, że to S5 zamknęła zajazd; tak długi odstęp czasu raczej osłabia tezę o ekspresówce jako bezpośredniej przyczynie.
Dziś
Po zajeździe „Rzepicha” nie ma już budynku — gościniec rozebrano na przełomie 2024 i 2025 roku. Pożegnanie z gośćmi ogłoszono na profilu zajazdu pod koniec października 2024 roku, po 50 latach działalności. Wzdłuż dawnej „piątki”, dziś DW194, część sióstr „Rzepichy” przetrwała: polska Wikipedia podaje, że w sieci wybudowano 37 gościńców (inne źródła mówią ogólnie o „ponad 30”, z rozrzutem od 32 do 46), a do dziś stoi ich ponad dwadzieścia — część wciąż działa, część niszczeje. „Rzepicha” trafiła do tej smutniejszej grupy: przydrożnych obiektów, które obumarły wzdłuż starego traktu zdjętego z mapy tranzytu.
Kalendarium
- początek lat 70. XX w. — Powstaje sieć gościńców wielkopolskich; wg Architektura-Murator z inicjatywy wicewojewody Andrzeja Śliwińskiego, proj. J. Buszkiewicz i J. Kopydłowski (konstrukcja inż. J. Ratajczak).
- 1974 — Budowa zajazdu „Rzepicha” w Promnie-Stacji przy DK5; większość gościńców sieci oddano do użytku wiosną tego roku.
- 2012 — 2 czerwca — pozwolenie na użytkowanie ciągu głównego S5 (Wschodnia Obwodnica Poznania); tranzyt Poznań–Gniezno schodzi ze starej DK5.
- 2013 — 21 października — podpisanie protokołu odbioru odcinka S5 Czachurki–Kleszczewo (formalność, nie otwarcie).
- 2021 — Grudniowe zarządzenie GDDKiA porządkuje/wydłuża przebieg DW194 poprowadzonej śladem dawnej DK5.
- 2024 — „Rzepicha” działa do końca października (pożegnalny wpis 29.10.2024), po czym kończy działalność po 50 latach.
- 2024/2025 — Zajazd „Rzepicha” zostaje wyburzony.
Ciekawostki
- Nazwa „Rzepicha” to imię żony legendarnego Piasta Kołodzieja, protoplasty dynastii Piastów — a zajazd stał na Szlaku Piastowskim, więc patronka pasowała idealnie (potwierdzone w polskiej Wikipedii).
- Według Architektura-Murator cała sieć gościńców wielkopolskich powstała z inicjatywy wicewojewody poznańskiego Andrzeja Śliwińskiego, entuzjasty myślistwa i turystyki, w epoce Gierka.
- Współautor projektu, architekt Jerzy Buszkiewicz, pracował wcześniej w biurze głównego architekta w Londynie i dostał wyróżnienie za projekt ratusza w Amsterdamie oraz osiedla w Wiedniu (za Architektura-Murator).
- Rodzeństwo „Rzepichy” nosiło baśniowe, staropolskie imiona: Wyrwidąb, Hajduczek, Zerwikaptur, Łapigrosz, Marzymięta, Zapiecek, Walcerek.
- Pożegnalny wpis na profilu zajazdu pojawił się pod koniec października 2024 roku — po równo 50 latach od otwarcia w 1974.
- Polska Wikipedia podaje, że w sieci wybudowano 37 gościńców; liczba bywa jednak podawana różnie (od „ponad 30” do nawet 46).
Dziś
Zajazd nie istnieje — działał do końca października 2024 r. (pożegnalny wpis 29.10.2024) i został wyburzony na przełomie 2024/2025. Dawna DK5 w tym miejscu to dziś droga wojewódzka nr 194, a tranzyt Poznań–Gniezno biegnie ekspresową S5 (Wschodnia Obwodnica Poznania, udostępniona kierowcom w 2012 r.).
Gdzie to jest
Zajazd celowo przy szosie tranzytowej Poznan-Gniezno; obwodnica przejela ruch i stara piatka spadla do DW, ale zajazd dotrwal jeszcze dekade i zostal zburzony do zera (brak fazy ruiny). Mocna nazwa wlasna i status sieci goscincow gierkowskich daja kultowosc; artykul dobrze uzrodlowiony ze zdjeciem obiektu. Uzyteczne tylko zdjecie [0] (sam zajazd) - reszta to stacja Promno i przypadkowe domy.
Skala 0–100 wg kryteriów Duch-Score.
Źródła
- Gościńce wielkopolskie — Wikipedia (Rzepicha: budowa 1974 w Promnie-Stacji, działalność do X 2024, wyburzenie 2024/2025; sieć: 37 gościńców, projektanci Kopydłowski i Buszkiewicz)
- Promno-Stacja — Wikipedia (zajazd „Rzepicha” wybudowany w 1974; przystanek kolejowy Promno; DW194)
- Architektura-Murator: Gościńce wielkopolskie — słynne zajazdy przy drodze z PRL (inicjator Śliwiński, projektanci, „luksus epoki Gierka”, Buszkiewicz w Londynie i wyróżnienie za ratusz w Amsterdamie, nazwy m.in. Rzepicha)
- GDDKiA (archiwum): S5 Wschodnia Obwodnica Poznania, odc. II Czachurki–Kleszczewo (pozwolenie na użytkowanie 02.06.2012; protokół odbioru 21.10.2013)
- Droga wojewódzka nr 194 — Wikipedia (w całości poprowadzona starym śladem DK5 Poznań–Gniezno; wydłużenie zarządzeniem GDDKiA z 15.12.2021)
Rzetelność źródeł: med. Treść powstała z researchu sieciowego z fact-checkiem; fakty niepotwierdzone są w tekście oznaczone.